Phishing — jak rozpoznać fałszywy e-mail lub SMS
Dostałeś SMS albo e-mail z informacją o problemie z paczką, płatnością, kontem lub urzędem? Wiadomość może wyglądać bardzo wiarygodnie, ale to jeszcze nie znaczy, że pochodzi od prawdziwej firmy czy instytucji.
Najbezpieczniej nie korzystać z linku otrzymanego w takiej wiadomości. Jeśli sprawa rzeczywiście Cię dotyczy, otwórz stronę danej firmy lub instytucji samodzielnie i sprawdź ją tam.
Ten poradnik należy do tematu oszustw internetowych.
Zanim klikniesz, zatrzymaj się na chwilę
Phishing polega na podszywaniu się pod kogoś, komu możesz zaufać, aby nakłonić Cię do wykonania określonej czynności. Oszust może chcieć zdobyć dane logowania, dane karty, kod autoryzacyjny, dane osobowe albo skłonić Cię do wykonania płatności.
Wiadomość może wyglądać jak zwykłe powiadomienie:
- „Twoja paczka oczekuje na dopłatę”.
- „Wykryliśmy nietypowe logowanie”.
- „Twoje dane wymagają aktualizacji”.
- „Rachunek nie został opłacony”.
- „Kliknij, aby uniknąć blokady konta”.
Sama treść nie przesądza jeszcze, czy wiadomość jest prawdziwa. Ważne jest to, co masz zrobić po jej otrzymaniu.
Jeżeli wiadomość nakłania Cię do kliknięcia, zalogowania się, podania danych albo zapłacenia — nie rób tego od razu.
Jak sprawdzić wiadomość?
Nie musisz znać wszystkich metod stosowanych przez oszustów. W większości sytuacji wystarczy kilka prostych kroków.
1. Sprawdź, czy naprawdę czekasz na taką wiadomość
Jeśli dostajesz SMS o paczce, której nie zamawiałeś, albo wiadomość o płatności, której się nie spodziewasz, to ważny sygnał ostrzegawczy.
Nie oznacza to jednak, że wiadomość jest fałszywa tylko dlatego, że czegoś nie pamiętasz. Czasem powiadomienie może dotyczyć rzeczywiście istniejącej sprawy.
Dlatego nie klikaj w link tylko po to, żeby to sprawdzić.
2. Nie korzystaj z linku z wiadomości
Jeśli SMS lub e-mail prowadzi do strony banku, sklepu, firmy kurierskiej czy urzędu, otwórz tę stronę samodzielnie.
Możesz wpisać adres w przeglądarce albo skorzystać z zapisanej zakładki. Do banku wchodź tak, jak w zasadach bezpiecznego logowania.
To ważne, ponieważ link może prowadzić do strony, która wygląda prawie identycznie jak prawdziwa.
3. Sprawdź adres strony
To jeden z najważniejszych elementów, które można samodzielnie zweryfikować.
Nie wystarczy, że na stronie widzisz logo banku, sklepu czy urzędu. Oszust może je skopiować.
Spójrz na adres w pasku przeglądarki. Zwróć uwagę na nazwę domeny.
Podejrzany adres może zawierać:
- literówki,
- dodatkowe słowa lub znaki,
- nietypową domenę,
- nazwę prawdziwej firmy umieszczoną tylko w dalszej części adresu.
Przykładowo sam fakt, że w adresie znajduje się słowo „bank”, nie oznacza jeszcze, że jesteś na stronie banku.
Jeżeli masz wątpliwości, zamknij stronę i wejdź na oficjalną witrynę firmy w inny sposób.
4. Zobacz, czego wiadomość od Ciebie chce
Zastanów się, czy wiadomość prowadzi do czynności, której normalnie nie wykonujesz.
Szczególną ostrożność zachowaj, gdy ktoś chce, żebyś:
- podał login lub hasło,
- wpisał dane karty,
- podał kod otrzymany SMS-em,
- zatwierdził operację w aplikacji bankowej,
- podał numer PESEL lub dane dokumentu,
- wykonał przelew,
- zainstalował program lub aplikację.
Nie podawaj takich danych tylko dlatego, że wiadomość wygląda oficjalnie.
5. Zwróć uwagę na presję czasu
„Masz tylko 30 minut”. „Twoje konto zostanie zablokowane”. „Dopłać teraz, inaczej paczka wróci”. „Niezwłocznie potwierdź swoje dane”.
Takie komunikaty mają skłonić Cię do szybkiego działania.
Jeżeli wiadomość wywołuje stres i jednocześnie wymaga natychmiastowego kliknięcia lub zapłaty, właśnie wtedy warto się zatrzymać. Ten sam pośpiech bywa w oszustwie na wnuczka.
Nie musisz rozwiązywać problemu w ciągu kilku sekund.
A jeśli wiadomość wygląda bardzo profesjonalnie?
To też nie jest dowód, że jest prawdziwa.
Fałszywe strony mogą mieć logo, kolory i układ bardzo podobny do prawdziwego serwisu. Wiadomość również może być napisana poprawnie i bez oczywistych błędów.
Dlatego nie warto opierać bezpieczeństwa wyłącznie na pytaniu: „Czy ta wiadomość wygląda prawdziwie?”
Lepsze pytanie brzmi: „Czy mogę tę informację sprawdzić niezależnie od linku, który dostałem?”
Jeżeli rzekomo pisze do Ciebie bank — wejdź do banku przez oficjalną aplikację lub samodzielnie wpisaną stronę.
Jeżeli chodzi o przesyłkę — sprawdź ją na stronie firmy kurierskiej.
Jeżeli wiadomość dotyczy urzędu — wejdź bezpośrednio na oficjalną stronę urzędu.
Czy sam SMS albo e-mail może wyglądać jak wiadomość od prawdziwej firmy?
Tak.
Oszuści mogą podszywać się pod banki, firmy kurierskie, sklepy, urzędy, serwisy internetowe i inne znane instytucje. Wiadomość może wykorzystywać nazwę firmy, jej logo albo temat, który brzmi bardzo prawdopodobnie.
Dlatego sama nazwa nadawcy nie wystarcza do potwierdzenia, że wiadomość jest prawdziwa.
W przypadku e-maila warto sprawdzić pełny adres nadawcy, zwłaszcza część znajdującą się po znaku „@”. Również tutaj nie należy jednak traktować samego adresu jako jedynego dowodu.
Najbezpieczniejsza pozostaje niezależna weryfikacja.
Co zrobić, jeśli kliknąłem w link?
Nie panikuj.
Samo otwarcie strony nie oznacza automatycznie, że ktoś zdobył dostęp do Twojego konta. Zagrożenie pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy na fałszywej stronie wykonasz kolejną czynność — na przykład wpiszesz dane, podasz kod, zatwierdzisz operację albo zainstalujesz coś na urządzeniu.
Jeżeli tylko otworzyłeś stronę i niczego nie podałeś:
- zamknij stronę,
- nie pobieraj żadnych plików ani aplikacji,
- nie wpisuj na niej żadnych danych,
- jeśli wiadomość była podejrzana, możesz zgłosić ją do CERT Polska.
Jeżeli natomiast podałeś dane, sytuacja wygląda inaczej.
Co zrobić, jeśli podałem login, hasło albo dane karty?
Działaj możliwie szybko.
Jeżeli podałeś dane do bankowości lub dane karty, skontaktuj się z bankiem oficjalnym kanałem — najlepiej przez aplikację, oficjalną stronę albo numer, który znasz.
Jeżeli podałeś hasło, zmień je w serwisie, którego dotyczyło oszustwo. Jeśli tego samego hasła używałeś również w innych miejscach, zmień je także tam. Pomaga w tym prosty system haseł.
Jeżeli przekazałeś dane osobowe, w tym PESEL, rozważ jego zastrzeżenie. Można to zrobić przez mObywatel, portal gov.pl albo w urzędzie gminy.
Jeżeli doszło do utraty pieniędzy, zgłoś sprawę Policji.
Nie wstydź się tego, że dałeś się nabrać. Oszustwa tego typu są projektowane tak, żeby wyglądały wiarygodnie i skłaniały do działania pod presją.
Jak zgłosić podejrzany SMS?
Podejrzaną wiadomość SMS zawierającą link możesz przekazać do CERT Polska na numer 8080.
Wiadomość należy przekazać w niezmienionej formie.
Podejrzaną stronę lub inny incydent można również zgłosić przez formularz CERT Polska.
Takie zgłoszenie może pomóc w wykrywaniu i blokowaniu kolejnych oszustw.
Najprostsza zasada na co dzień
Nie musisz zapamiętywać kilkunastu oznak phishingu.
Wystarczy zapamiętać jedną zasadę: jeśli SMS lub e-mail każe Ci kliknąć, zalogować się albo zapłacić — nie korzystaj z linku z wiadomości.
Otwórz stronę firmy lub instytucji samodzielnie i sprawdź, czy rzeczywiście czeka tam na Ciebie jakaś wiadomość.
Jeżeli nadal nie masz pewności, poproś kogoś zaufanego o pomoc.
Lepiej poświęcić minutę na sprawdzenie niż podejmować decyzję pod wpływem presji.
Źródła
Te zasady są zbieżne z publicznymi materiałami:
- Phishing: jak rozpoznać oszustwo — CERT Polska
- Bezpieczeństwo telefonu — CERT Polska (phishing i smishing)
- Zgłaszanie podejrzanych SMS-ów na 8080 — CERT Polska
- Bezpieczny dzień zaczyna się dzisiaj — NASK
- Stracisz dane, stracisz pieniądze — UOKiK
- Zgłoś cyberoszustwo — Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości
- Zastrzeż numer PESEL — gov.pl
Nie jesteśmy partnerem tych instytucji. To nie zastępuje zgłoszenia na Policję.
Słownik pojęć
Te słowa pojawiły się w tym poradniku. Jedno zdanie, zwykłym językiem.
- Phishing
- Phishing to fałszywy mail albo SMS, który udaje bank, pocztę albo urząd i ma Cię skłonić do kliknięcia w link albo podania hasła.
- Domena
- Domena to nazwa strony w pasku przeglądarki, na przykład bank.pl. Literówka albo dodatkowe słowa w tym adresie zwykle oznaczają pułapkę.
- 8080
- 8080 to bezpłatny numer CERT Polska do zgłaszania podejrzanych SMS-ów. Przekaż wiadomość w niezmienionej formie.
- CERT Polska
- CERT Polska to zespół w NASK, który przyjmuje zgłoszenia prób oszustwa w internecie.
Najczęstsze pytania
Jak sprawdzić, czy SMS albo e-mail jest fałszywy?
Nie korzystaj z linku z wiadomości. Otwórz stronę banku, kuriera albo urzędu samodzielnie i sprawdź sprawę tam. Sama treść i logo nie wystarczą.
Co zrobić, jeśli kliknąłem w link?
Jeśli tylko otworzyłeś stronę i niczego nie podałeś, zamknij ją i nic na niej nie wpisuj. Zagrożenie rośnie, gdy podasz dane, kod albo zainstalujesz program.
Co zrobić, jeśli podałem login, hasło albo dane karty?
Jak najszybciej skontaktuj się z bankiem oficjalnym kanałem i zmień hasło. PESEL możesz zastrzec w mObywatelu, na gov.pl albo w urzędzie gminy. Przy utracie pieniędzy zgłoś sprawę Policji.
Jak zgłosić podejrzany SMS?
Przekaż wiadomość w niezmienionej formie na numer 8080 do CERT Polska. Podejrzaną stronę możesz zgłosić też przez formularz CERT.
Wróć do przewodnika: Oszustwa internetowe.